Wettelijke regeling Lichaamsmateriaal kan nog beter

27 september 2017

Onlangs bracht het Ministerie van VWS een conceptwetsvoorstel voor een Wet zeggenschap lichaamsmateriaal in consultatie.  Biobanking and BioMolecular resources Research Infrastructure - Netherlands  (BBMRI-NL) en COREON reageerden met punten waarop dit concept tekortschiet, en met suggesties hoe het concept te verbeteren is.

Onder BBMRI-NL vallen meer dan tweehonderd collecties. Deze collecties bevatten  lichaamsmateriaal en gegevens van meer dan tien miljoen donoren, dat zijn zowel gezonde burgers als patiënten. Het gaat dus om een complexe kwestie. Over een Wet zeggenschap Lichaamsmateriaal wordt al sinds de jaren negentig gesproken. Zo’n regeling moet recht doen aan een verantwoord gezondheidsonderzoek, en helder zijn. En bovendien moet het niet alleen voor de biobankonderzoekers werkbaar zijn, maar ook voor de professionals in de zorg, burgers en patiënten.

Sinds 2002 zijn de voorwaarden waaraan biobanken moeten voldoen uitgewerkt in een gedragscode, de Code Goed Gebruik. Een nadeel is dat de medisch-ethische commissies zeer verschillend met de code omgaan. Daarbij is er een grote publieke steun voor onderzoek met lichaamsmateriaal, maar er is wel behoefte aan betere voorlichting en aan uniformiteit in de toetsingsprocedures.

Nadelen van de concept-wet

BBMRI-NL en COREON vinden dat het voorstel voor de Wet zeggenschap lichaamsmateriaal op verschillende punten tekortschiet. Veel onderzoek maakt gebruik van lichaamsmateriaal dat overblijft uit de gezondheidszorg. Onder het bestaande ‘geen bezwaar-systeem’ mag restmateriaal gebruikt worden in onderzoek, tenzij patiënten daar bezwaar tegen maken. Als dit wordt ingeruild voor een expliciet toestemmingssysteem, zou dat leiden tot een forse teruggang in de beschikbaarheid van lichaamsmateriaal voor wetenschappelijk onderzoek en een grote administratieve lastenverzwaring.

Zorg en onderzoek raken bovendien meer en meer met elkaar vervlochten. Lichaamsmateriaal en gegevens gaan daarbij vrijwel altijd samen. Het wetsvoorstel gaat daaraan voorbij.

Ronduit zorgelijk is dat lichaamsmateriaal, als het aan het Ministerie van VWS ligt, beschikbaar zou kunnen komen voor opsporings- en vervolgingsdoeleinden.

 

Onderzoek met lichaamsmateriaal is van groot belang
voor een gezond en stimulerend onderzoeksklimaat in Nederland en
optimale zorg voor de Nederlandse bevolking.

Verbeteringen in de concept-wet

Kan het niet beter? Wat BBMRI-NL en COREON betreft wel. Research by default voor een lerend zorgsysteem vraagt om een geen bezwaar-systeem voor restmateriaal en gegevens uit de zorg. Goede afstemming van wettelijke regimes is cruciaal voor samenwerking in gezondheidsonderzoek, en moet worden ondersteund door een nationale infrastructuur voor personalised medicine & health (Health-RI). Meer transparantie en duidelijkere regels voor medisch-ethische toetsing van biobankonderzoek kunnen gerealiseerd worden met aanpassingen aan bestaande wettelijke kaders voor zorg en onderzoek. Samen met onze partners en in overleg met het Ministerie van VWS werken wij dit voorstel graag uit.

Download 'Commentaar van BBMRI-NL en COREON op het voorstel voor een Wet zeggenschap Lichaamsmateriaal, dd. 23 juni 2017'

Nieuws
Gedragscodes
Go to top