Mensencel niet vogelvrij

Mensencellen niet vogelvrij

Op 28 april 2013 verscheen in het NRC ‘Een mensencel is vogelvrij’ van Lucas Brouwers over het gebruik van mensencellen in medisch wetenschappelijk onderzoek. Daarin werd gesuggereerd dat van mensencellen misbruik wordt gemaakt.

De Federa reageerde met de feiten die andere taal spreken. Ook de Stichting Informatie Dierproeven en de eindredacteur van de Code Goed Gebruik 2011 gaven aan dat onderzoek met mensencellen beter gereguleerd is en meer support heeft dan Brouwers liet zien.

Onsterfelijke cellen (NRC, 19 mei 2013, Brievenrubriek)

door Mr. Evert-Ben van Veen en dr. Marjanka Schmidt. Juridisch adviseur en secretaris commissie regelgeving en onderzoek van de Federa, federatie van medisch-wetenschappelijke verenigingen.

Het artikel ‘Een mensencel is vogelvrij’ suggereert dat van mensencellen misbruik wordt gemaakt. Dat zou komen doordat wetgeving ontbreekt. Het artikel noemt overigens zelf de Wet Foetaal weefsel die sinds september 2002 van kracht is. Voor het gebruik van weefsel van kinderen en voor het gebruik van weefsel van kinderen en volwassenen voor wetenschappelijk onderzoek geldt sinds 2001 een Gedragscode. In 2011 verscheen een nieuwe versie, evenals de vorige opgesteld in nauwe samenspraak met de patiëntenorganisaties.

De Gedragscode behandelt de hele keten: van het beschikbaar komen van het weefsel en de zeggenschapsrechten van de donor, de governance en transparantie bij bewaren, de ethische toetsing tot de randvoorwaarden voor het onderzoek zelf.

Inderdaad wordt met het versleuteld opgeslagen materiaal van patiënten veel onderzoek gedaan, evenals met materiaal dat vrijwilligers hebben afgestaan. Biologisch en medisch onderzoek met dit weefsel op moleculair niveau wordt wereldwijd gezien als de derde revolutie in het biomedisch onderzoek, na het onderzoek op anatomisch niveau en dat op microscopisch niveau. Om technische en juridische redenen kan niet alle opgeslagen weefsel hiervoor worden gebruikt.

Sinds 2001 stelt de Gedragscode dat voor gebruik van versleuteld, voor de onderzoeker anoniem materiaal, het ziekenhuis een goed geenbezwaarsysteem moet hebben georganiseerd. Veel ziekenhuizen hebben dit nagelaten. De versie van 2011 bepaalt dat indien commerciële toepassingen zijn voorzien, de donor uitdrukkelijk toestemming moet geven.

Het is onjuist dat met het onderzoek zelf ‘soms veel geld’ wordt verdiend. Het is de betrokken journalist misschien ontgaan dat van academische onderzoekers ‘kennisvalorisatie’ wordt verwacht, zoals licenseren van vindingen of het oprichten van spin-off bedrijven of start-ups. De eventuele opbrengsten moeten worden teruggebracht naar de zorg en het onderzoek. Veel start-ups halen het niet. Introgene, de voorganger van Crucell, is een van weinige geslaagde biomedische start-ups. Om verder te komen moest veel risicodragend vermogen worden aangetrokken. Het moment voor de academie om de start-up los te laten.

Onproblematisch zijn deze ontwikkelingen niet, bijvoorbeeld omdat zij samenwerking bij onderzoek in de weg kunnen staan. Niet omdat een donor zou worden uitgebuit. Met de toestemming voor mogelijk commercieel gebruik, is het toeval of dat met de cellen van een bepaalde donor lukt. Diens bijdrage valt in het niet bij de investeringen om zover te komen. Overigens verbieden diverse regelingen ook dat een donor aan diens materiaal zou verdienen.

Mr. Evert-Ben van Veen en dr. Marjanka Schmidt. Juridisch adviseur en secretaris commissie regelgeving en onderzoek van de Federa, federatie van medisch-wetenschappelijke verenigingen.

Onsterfelijke cellen (NRC 19 mei 2013, Brievenrubriek)

door Cees Smit Voorzitter Stichting Informatie Dierproeven

In deze krant werd in het artikel ‘Een mensencel is vogelvrij’ (wetenschapsbijlage, 27 & 28 april) geschetst hoe donormateriaal van mensen wordt gebruikt voor wetenschappelijk onderzoek. In sommige gevallen in de vorm van eindeloos vermeerderbare cellijnen die voor tal van toepassingen worden gebruikt.

In het verleden werd niet altijd toestemming gevraagd, tegenwoordig moet de donor expliciet toestemming geven voor gebruik voor wetenschappelijk onderzoek, ook als het onderzoek een meer algemene toepassing krijgt.

Wat onderbelicht bleef in het artikel is de ideële kant van een dergelijk donatie. Bij donatie voor onderzoek naar het eigen ziektebeeld is er sprake van solidariteit met lotgenoten. Bij onderzoek voor andere toepassingen speelt het ziektebeeld geen rol maar wel een ander maatschappelijk nut. Zo kunnen tegenwoordig sommige dierproeven gedeeltelijk of geheel worden vervangen door onderzoek met menselijke cellen of weefsels.

Het doneren voor dit laatste doel is echter niet goed geregeld en het wordt donoren ook niet bepaald gemakkelijk gemaakt. Dit is in een tijd waarin het overheiddsbeleid is gericht op het ontwikkelen van alternatieven van dierproeven, onbegrijpelijk. Dit is iets dat de overheid met zorgprofessionals, unitversiteiten en het bedrijfsleven moet oppakken en regelen.

Cees Smit Voorzitter Stichting Informatie Dierproeven

Onsterfelijke cellen (NRC 25 & 26 mei 2013, Brievenrubriek)

door Prof. J.W. Coebergh oud-voorzitter van de Federa en eindredacteur van de Code Goed Gebruik

In 2011 werkte het ministerie van VWS nog steeds (sinds 1997 al) aan een Wet zeggenschap lichaamsmateriaal (WZL).

Na verschijining van de 2de Federa Gedragscode Goed Gebruik in 2001 (een herziene Gedragscode kwam in 2011) verscheen in het zoveelste voorontwerp dat aan vele organisaties werd toegezonden.

In juni 2012 schreef de minister aan de Tweede Kamer dat men zich, gezien de ‘sterk tegenstrijdige reacties’, op de WZL beraadde, ook of zo’n WZL er überhaupt nog wel moest komen. Het ‘sterk tegenstrijdige’ verbaasde ons, gezien de overeenstemming in het veld en de brede verspreiding van de Gedragscode. De met een beroep op de Wet openbaarheid bestuur opgevraagde reacties bleek op één uitzondering na (die van een commerciële biobank) naar de Gedragscode te verwijzen. Men was verbaasd dat het, inderdaad zeer gecompliceerde, voorontwerp WZL hierop niet aansloot. De Tweede Kamer werd met de opmerking ‘sterk tegenstrijdige reacties’ en het niet noemen van de Federa Code dus, niet voor het eerst in dit slepende dossier, onjuist voorgelicht. NRC-lezers kunnen zich vergewissen op www.federa.org/code-goed-gebruik-van-lichaamsmateriaal-2011.

Prof. J.W. Coebergh oud-voorzitter van de Federa en eindredacteur van de Code Goed Gebruik

De NRC-artikelen

Een mensencel is vogelvrij.

Lucas Brouwers
http://archief.nrc.nl/index.php/2013/April/27/Wetenschap/nhnl04010/Een+m...

Cellen Leidse foetus de hele wereld over.

Lucas Brouwers
http://archief.nrc.nl/index.php/2013/April/27/Overig/NH_NL02_002/Cellen+...

Commentaar op de NRC-artikelen door CCMO

http://archief.nrc.nl/index.php/2013/Mei/25/Wetenschap/NH_NL04_012/

Go to top